Dzięki Stowarzyszeniu Bibliotekarzy Polskich (okręg w Katowicach)  w piękne majowe dni (20-24 maja 2009 r.) miałam możliwość uczestniczenia w wyjeździe edukacyjnym do stolicy Węgier Budapesztu i urokliwego małego miasteczka Sopron w zachodniej części Węgier.
    Celem wycieczki było przede wszystkim zapoznanie się z działalnością wybranych bibliotek węgierskich. Miało to dla mnie szczególne znaczenie, ponieważ pracuję w bibliotece Katedry Filologii Węgierskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego i moim marzeniem było zetknąć się "na żywo" z tą atmosferą, kulturą i językiem, jakie przenikają moje miejsce pracy na co dzień.
    Przemierzając piękne zaułki miasteczka Sopron, dotarliśmy w pierwszej kolejności do Centralnej Biblioteki Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego (Nyugat-Magyarországi Egyetem Központi Könyvtára). Początki tej biblioteki sięgają aż 1735 roku, kiedy to założono Szkołę Główną w Selmecbánya (obecnie Banska Štiavnica), podniesioną w 1770 roku do rangi akademii. Po pierwszej wojnie światowej Akademia ta została przeniesiona do miasta Sopron, gdzie funkcjonowała jako Wyższa Szkoła Górnictwa i Leśnictwa. To właśnie w miasteczku Sopron węgierski kompozytor i pianista Ferenc List zaczynał swoją muzyczną karierę.
    Od 1962 roku soprońska uczelnia działa jako Uniwersytet Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, a od 2000 roku nosi nazwę Uniwersytetu Zachodnio- Węgierskiego (UZW). Biblioteka tego uniwersytetu jest instytucją publiczną, pełni rolę biblioteki wydziałowej i posiada specjalistyczny księgozbiór z dziedziny leśnictwa, przemysłu drzewnego oraz dziedzin pokrewnych (1).
    Podobnie jak u nas, w skład uniwersyteckiej sieci bibliotecznej wchodzą biblioteki wydziałowe, instytutowe i katedralne. Elektroniczne katalogi systemu biblioteczno-informacyjnego UZW, które są budowane w ramach takich systemów bibliotecznych jak CORVINA i ALEPH, biorą udział w tworzeniu centralnego węgierskiego katalogu sieciowego MOKKA.
    Obecnie biblioteka Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego posiada ponad 400 tysięcy woluminów, które w coraz szerszym zakresie są udostępniane on-line.
    Zarówno po bibliotece, jak i po miasteczku Sopron zechciała nas oprowadzić przemiła absolwentka hungarystyki Uniwersytetu Warszawskiego, a obecnie pracownik biblioteki Nyugat-Magyarországi Egyetem w Sopron Danuta Kiss.
    Kolejne kroki skierowaliśmy do bibliotek w samym centrum Budapesztu. Pierwszą z nich była Ogólnokrajowa Biblioteka Języków Obcych (Országos Idegennyelvű Könyvtár). Biblioteka ta powstała w 1956 roku i obecnie, obok Biblioteki Węgierskiej Akademii Nauk, Biblioteki Parlamentu czy Ogólnokrajowej Biblioteki Pedagogicznej, należy do największych bibliotek specjalistycznych na Węgrzech. Księgozbiór biblioteki stanowią głównie: dzieła pisarzy XX i XXI wieku w językach oryginalnych, literatura węgierska wydawana w kraju i za granicą, najważniejsze utwory literackie różnych obszarów językowych, prace z zakresu historii literatury i nauki o literaturze, językoznawstwa, podręczniki do nauki języków obcych, dzieła muzyki klasycznej, muzyka XX i XXI wieku, literatura zamieszkałych na Węgrzech mniejszości narodowych, encyklopedie i leksykony powszechne i specjalistyczne, dzieła traktujące o kulturze, sztuce, folklorze, etnografii, a także muzyce ludowej(2). W bibliotece znajduje się ponad 350 tysięcy dokumentów w 147 językach, w tym ponad sześć tysięcy w języku polskim.
    Bardzo ciekawa jest forma funkcjonowania biblioteki: każdy większy obszar językowy ma swojego referenta, który jest odpowiedzialny za zbiór w danym języku. Referent bada rynek księgarski, ustala listę zakupów, dokonuje selekcji księgozbioru. Naszą przewodniczką po bibliotece była Elżbieta Sutáné-Zielińska - referent literatury polskiej.
    Oprócz książek i czasopism w bibliotece gromadzone są kasety wideo, płyty CD, DVD i dokumenty elektroniczne. Dzięki dokumentom multimedialnym możliwa jest nauka wielu języków obcych od podstaw do egzaminów państwowych.
    Ze szczególnym zainteresowaniem śledziliśmy polski księgozbiór, z którego korzystają przede wszystkim studenci polonistyki budapeszteńskiego uniwersytetu, mniejszość polska zamieszkała w Budapeszcie i jego okolicach oraz miłośnicy literatury i kultury polskiej, badacze i tłumacze.
Poza polską literaturą współczesną przechowywane i udostępniane są również dzieła polskiej klasyki. Cennym źródłem informacji jest również Wielka historia literatury polskiej i Mała historia literatury polskiej. Dostępny jest także Słownik motywów literackich, Słownik postaci literackich oraz słowniki poszczególnych epok literackich.
    Na ten księgozbiór zwróciłam szczególną uwagę, ponieważ w bibliotece Katedry Filologii Węgierskiej w Krakowie równoległe dzieła dotyczące literatury węgierskiej, takie jak Historia literatury węgierskiej (Magyar Irodalom Története), Nowy leksykon pisarzy węgierskich (Új Magyar Irodalmi Lexikon) czy też Wielki leksykon węgierski (Magyar Nagylexikon), stanowią również bezcenne źródło wiedzy.
    Nietrudno też było zauważyć w dziale literatury polskiej dzieła naszych noblistów: Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej, ale i my nie pozostajemy dłużni, kompletując w naszej małej, skromnej bibliotece dzieła słynnego noblisty węgierskiego Imre Kertésza, zarówno w oryginale, jak i w tłumaczeniu.
    Wraz z Ogólnopolskim Samorządem Mniejszości Polskiej i innymi samorządami polskimi, a także z Instytutem Polskim w Budapeszcie, Krajowa Biblioteka Języków Obcych przyczynia się w dużym stopniu do promowania języka i kultury polskiej wśród Węgrów i zamieszkałych tam Polaków, a co roku 26 września organizuje Dzień Języków, kiedy to za pośrednictwem różnych koncertów, wystaw i pokazów prezentowane jest bogactwo różnych kultur, w tym także kultury polskiej. Krótka dyskusja kończąca miłą wizytę w Bibliotece Języków Obcych miała miejsce w pięknej, okazałej czytelni.
    Nasze ostatnie spotkanie z biblioteką węgierską odbyło się na Uniwersytecie Loránda Eötvösa (ELTE Egyetemi Könyvtár) w Budapeszcie, gdzie przede wszystkim podziwialiśmy wspaniałe, pięknie zachowane starodruki. Uniwersytecka Biblioteka ELTE powstała w 1561 roku jako książnica kolegium jezuickiego w Nagyszombat. Od roku 1635 pełni rolę biblioteki uniwersyteckiej. Wspaniałe wnętrze zabytkowego budynku dodaje wyniosłości i powagi. Trudno nie pamiętać okazałej Sali wystawowej z pięknymi XVIII-wiecznymi dziełami. Ściany sali zdobią freski Károlya Lotza oraz portret cesarza Franciszka Józefa. Zbiory biblioteki liczą około 1600 tysięcy jednostek bibliotecznych. Najcenniejszą kolekcję stanowią kodeksy rękopiśmienne, w tym 14 corvinianów(3). Biblioteka uniwersytecka wraz z bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi od 1995 roku współtworzy katalog komputerowy HORIZON. Mimo tak zabytkowych zbiorów i w tej bibliotece zaistniały obecnie komputery wraz z koniecznie potrzebnym, do chociażby szerszej współpracy między bibliotekami czy też do tworzenia wspólnych baz danych, internetem.
    Poznane biblioteki zachwyciły nas wspaniałym wyposażeniem, miłą atmosferą, ciepłem i bliskością...
    W czasie tej krótkiej wyprawy do stolicy Węgier, poza zwiedzaniem bibliotek, dane nam było również poznać najpiękniejsze zakątki miasta, po których oprowadziła nas tamtejsza przewodniczka. Było to tylko jedno popołudnie, a w pamięci wiele pozostało: plac Bohaterów przy alei Andrássyego, Bazylika św. Stefana, Parlament, Muzeum Rzemiosła Artystycznego, Główna Hala Targowa, Baszta Rybacka, Góra Gellérta i oczywiście przepiękne mosty.
    Wielkie wrażenie wywarły na mnie piękne pomniki, nie tylko przywódców narodowych, ale również znanych pisarzy i poetów węgierskich: Mihálya Vörösmartyego, Sándora Petőfi ego czy Jánosa Aranyego.
    Pomnik Imre Nagya - wielkiego bohatera narodowego, usytuowany na mosteczku, wywołuje nostalgię i milczenie, przywołując w pamięci film Niepochowany. Wyspa św. Małgorzaty, piękne, pełne zieleni, rekreacyjne miejsce, pozwoliło na chwilowy odpoczynek. Tak wiele wrażeń i przemyśleń pozostało...

Anna Lembas
kustosz w Katedrze Filologii Węgierskiej UJ

 

Cały artykuł dostępny również na stronie "Alma Mater"

 

Powrót do "20. rocznica istnienia Katedry Filologii Węgierskiej UJ"

__________________________________________________________________

(1) D. Kiss, Student użytkownikiem informacji. Działalność dydaktyczna Centralnej Biblioteki Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego, Wrocław 2007, http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat17/kiss.php
(2) E. Sutáné-Zielińska, Országos Idegennyelvű Könyvtár - Ogólnokrajowa Biblioteka Języków Obcych w Budapeszcie, Wrocław 2007, http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat17/sutane_zielinska.php
(3) E. Międzybrodzka, Biblioteka Uniwersytetu Loranda Eötvösa (Budapeszt), http://www.buw.uw.edu.pl/index2.php?option=com_content&task=view&id=683&pop=1&pag